Skip to content

පැරණි තාලයේ Bank Run එකක්

මාර්තු මාසයේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපද බැංකු කඩා වැටීම් මාලාවකට ගොදුරු විය. සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල බැංකු දෙකක් වන Sillicon Valley Bank (SVB) සහ Signature Bank 2008 දී සිදු වූ ආකාරයේ මූල්‍ය අර්බුදයක් පිලිබඳ භීතිය ඇති කරමින් සතියක් ඇතුළත කඩා වැටුණි.

කෙසේ වෙතත් මාසයකට හෝ ඊට වැඩි කාලයකට පසුව එය අර්බුදයක් ලෙස පැතිර යෑම වැළකුණු බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. Federal Research (FED) විසින් එහි තැන්පතු ඇපකරය දීර්ඝ කර ඇත. එයින් මූලික වශයෙන් අදහස් වන්නේ FED විසින් මුදල් අවශ්‍ය ඕනෑම කෙනෙකුට ලබා දීමට පොරොන්දු වූ බවක් වන අතර ඉන්පසු සියල්ල සන්සුන් වූ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි.

කෙසේ වෙතත් පසුගිය සති කිහිපය තුළ ඇමරිකාවේ බැංකු අර්බුදය නැවත ආරම්භ වී ඇති බව පෙනේ. පසුගිය සතියේ First Republic බැංකුව කඩා වැටුණු අතර කුඩා ප්‍රාදේශීය එක්සත් ජනපද බැංකුවල සම්පූර්ණ කොටස් වේගවත් අනුපාතයකින් පහත වැටෙමින් තිබේ.

ඉතින් ඇමරිකාවේ මන්දගාමී බැංකු අර්බුදයට හේතුව මොකක්ද?

මෙම සතිය මුලදී First Republic බැංකුව බිඳ වැටුණේ ඇයි?

කිසිවෙක් නිශ්චිතවම දන්නේ නැත. නමුත් දේවල් නිවැරදිව යන ආකාරයක් පෙනෙන්නේ නැත. බැංකු අර්බුදය ඇත්ත වශයෙන්ම ඇති වූයේ මෑත කාලීන පොලී වැඩිවීම නිසාය. උද්ධමනය පහත හෙලීමේ අරමුණින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු ලොව පුරා මහ බැංකු පොලී අනුපාත ඉහළ නංවා ඇත. Theory එකට අනුව ඉහළ පොලී නිසා ණය ගැනීම් අඩු වන අතර එමගින් පාරිභෝගික ඉල්ලුම නිසා අවසානයේ මිල අඩු කරයි.

කෙසේ වෙතත් බැංකුකරණය දැන් පෙර මෙන් සරල නැත. එයින් අදහස් වන්නේ ඉහළ පොලී අනුපාත බැංකුවලට අනපේක්ෂිත බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බවයි. උදාහරණයක් ලෙස Signature බැංකු සමඟ ඉහළ පොලී අනුපාත නිසා Crypto currency මත සමපේක්ෂන පීඩනය අඩු වීම සිදුවුනේ Signature බැංකුවේ තබා ඇති ක්‍රිප්ටෝ වත්කම්වල මිල පහතට ඇද දමමිනි.

SVB හි ඉහළ පොලී අනුපාත නිසා එහි භාණ්ඩාගාර වත්කම්වල සැබෑ වටිනාකම අඩු විය. එයින් අදහස් කළේ එහි තැන්පත්කරුවන් ඔවුන්ගේ මුදල් ආපසු ඉල්ලා සිටි විට SVB සතුව ඔවුන්ට ගෙවීමට ප්‍රමාණවත් මුදල් නොමැති වූ බවයි.

කෙසේ වෙතත් SVB සහ Signature බැංකුව බංකොලොත් වූ විට බොහෝ අය කනස්සල්ලට පත්ව සිටියේ මෙය 2008 දී සිදු වූ ආකාරයේ බැංකු අර්බුදයක් දක්වා පැතිර යා හැකි බවයි.

එම බැංකු අර්බුදයේ දී සිදු වූ දෙය දැන ගැනීමට "ගෝලීය පාලනයේ තිරය පිටුපස සිටින දැවැන්තයා ; BlackRock ආයෝජන සමාගම" යන ලිපිය කියවන්න.

ගෝලීය පාලනයේ තිරය පිටුපස සිටින දැවැන්තයා ; BlackRock ආයෝජන සමාගම
Iphone... Amazon... Johnson & Johnson... Microsoft... Macdonald... මේ සියලු සමාගම් පිටුපස සිටින අදිසි හස්තය වන BlackRock සමාගම ගැන ඔබ අසා තිබේ ද? BlackRock යනු ලෝකයේ විශාලතම සමාගම් කිහිපයක කොටස් විශාල ප්

SVB සහ Signature බැංකුව වෙත සිදු වූ දේ දැක බලා ඔවුන්ගේ මුදල් බැංකු පද්ධතියෙන් ඉවත් කිරීමට ඉක්මන් වීමයි. බැංකුවල මුදල් අවසන් වීමට පෙර පද්ධතියෙන් මුදල් ලබා ගැනීම සඳහා සියලු දෙනාම අතර තරගයක් ඇති විය.

එම තරගයට මුහුණ දීමට හැකිතාක් මුදල් අතේ ඇති බව තහවුරු කර ගැනීම සඳහා බැංකුවලට ණය දීම නතර කිරීමට සිදුවනු ඇත. එය නියත වශයෙන්ම ආර්ථික අවපාතයක් ඇති කරන අතර මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ සියලුම තැන්පත්කරුවන්ට ගෙවීමට ප්‍රමාණවත් මුදල් නොමැති තැනකට පැමිණීමට සිදු වනු ඇත.

ෆෙඩරල් සංචිතය නිවේදනය කළේ ඔවුන් ඩොලර් දෙලක්ෂ පනස් දහසකට වැඩි තැන්පතු ආවරණය කිරීම සඳහා තැන්පතු ඇපකරය දීර්ඝ කරන බවයි. මෙහිදී ෆෙඩරල් බැංකුව මූලික වශයෙන් කටයුතු කළේ බැංකුව බංකොලොත් වුවද ෆෙඩරල් බැංකුව ඔවුන්ට ආපසු ගෙවන බැවින් ඔවුන්ගේ මුදල් පිටතට ගැනීම ගැන කරදර විය යුතු නැති බව යන අදහස මූලික වශයෙන් ජනතාවට පවසමිනි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ඇපකරය ඇතැම් විශාල බැංකු සඳහා පමණක් අදාළ වූ අතර, ඔවුන්ගේ ගනුදෙනුකරුවන් මංමුලා සහගත ලෙස මෙම වඩා හොඳින් රක්ෂණය කර ඇති විශාල බැංකු වෙත ඔවුන්ගේ මුදල් මාරු කිරීම නිසා කුඩා බැංකුවලට පීඩනයක් එල්ල විය. එයින් සිදු වූ නරකම බලපෑමෙන් එකක් වූයේ ඔවුන්ගේ සියලුම තැන්පතුවලින් සියයට 50 කට වඩා නියෝජනය කරමින් ඩොලර් බිලියන 100 ක් අහිමි වූ First Republic බැංකුවයි.

First Republic බැංකුව බිඳවැටීම තාවකාලිකව වැළකුණේ JP මෝගන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් පුද්ගලික බැංකු සමූහයක් ඩොලර් බිලියන 30ක මුදල් ලබා දීමට ඔවුන්ට ඇප දීමට එකඟ වීමෙනි. නමුත් එය ප්‍රමාණවත් නොවූ අතර සඳුදා බැංකුව කඩා වැටුණි.

එවිට අනෙකුත් කුඩා බැංකු විශාල වශයෙන් බහුලවම ප්‍රාදේශීය බැංකු වල රතු සලකුණු පෙන්වීමට පටන් ගෙන ඇත. මෙහි සිරස්තලය වන්නේ තැන්පත්කරුවන් තම මුදල් ආපසු ගැනීමට තරඟ කරන විට ප්‍රාදේශීය බැංකු කොටස් වේගයෙන් පහත වැටී ඇති බවයි.

ඉතින් මෙතන මොකද වෙන්නේ?

මෙම මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ප්‍රාදේශීය බැංකු සියල්ලට මෙසේ වූයේ ඇයි?

මෙය පැරණි තාලයේ Bank Run එකක් ලෙස පෙනේ. තැන්පත්කරුවන් කනස්සල්ලට පත්ව සිටින අතර ඔවුන් තම මුදල් ලබා ගැනීමට තරඟ කරති. දැන් බැංකු හැම විටම ස්වයං චිරස්ථායි (Self-Perpetuating). වැඩි පිරිසක් මුදල් ආපසු ගැනීම නිසා බැංකුවේ මුදල් අවසන් වීමේ සම්භාවිතාව වැඩි වන අතර එය තවදුරටත් මුදල් ආපසු ගැනීම් අවුලුවයි. මෙම Feedback Loop එක කරුණු දෙකකින් වේගවත් වී ඇත.

බොහෝ බැංකු දැන් අන්තර්ජාලය හරහා ගනුදෙනු සිදු කෙරේ. ඔබේ මුදල් ආපසු ගැනීම වෙන කවරදාටත් වඩා පහසු වන අතර එමඟින් බැංකුව ඉතා වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ...

දෙවනුව මෙම ක්‍රියාවලිය වේගවත් කරන්නේ Bank Run එකේ ආරම්භය දැක පසුව බැංකුවට එරෙහිව ඔට්ටු අල්ලන කෙටි විකුණුම්කරුවන් විසිනි. එය එහි කොටස්වල අගය පහළට තල්ලු කරන අතර සාමාන්‍යය මිල වැඩි වීමට ඉඩ ඇත.

ඉතින් ඔයාලට තේරෙන්න ඕනේ මේක පරණ තාලේ Bank Run එකක් කියල.

නමුත් නූතන ලෝක Bank Run එකක් පුදුම සහගත ලෙස වේගයෙන් සිදු වන නිසා එමඟින් ඒවා විසදා ගැනීමට කටයුතු කිරීම අපහසු වේ.

ඉතින් ඊළඟට මොකක් වෙයි ද?

Latest